Terug naar Sacarest Homepage  

 

Wabi sabi: de schoonheid van het onvolmaakte

 

Wabi Sabi staat eigenlijk voor een
‘belevingswereld’. Dat klinkt behoorlijk
vaag, maar toch zijn de meeste
uitingen van wabi sabi juist concreet.
Het zijn vormen, voorwerpen uit
de natuur, kunstuitingen, een manier
om je huis in te richten. Het woord
‘wabi’ staat voor een manier van
leven waarbij we ons eenvoudig, niet
materialistisch, bescheiden, waarderend
en bedachtzaam opstellen. En de term
‘sabi’ kan worden gebruikt voor alles
wat vergankelijkheid vertegenwoordigt.
Sabi staat voor het vlieden van de tijd,
heeft iets melancholisch. De woorden
samen betekenen dus zoiets als ‘op een
eenvoudige manier leven in de tijd die
voorbijgaat’. De Amerikaanse Japanoloog
Leonard Koren beschrijft wabi sabi als
het tegenovergestelde van het westerse
schoonheidsideaal dat gericht is op
het monumentale, het spectaculaire
of blijvende. ‘Wabi sabi vind je niet in
de natuur op momenten van bloei en
overdaad, maar juist op momenten
van teruggang en soberheid. Wabi sabi
gaat niet over schitterende bloemen,
majestueuze bomen of meeslepende
landschappen, het gaat veeleer over het
kleine en verborgene, het weifelende
en vergankelijke; dingen zo subtiel en
voorbijgaand dat ze onzichtbaar zijn
voor de alledaagse blik.’
Beïnvloed door het zenboeddhisme en
taoïsme, ontwikkelde wabi sabi zich in
de 13e eeuw in Japan als tegenhanger
van de Chinese perfectie en pracht en
praal. In de 16e eeuw werd de verfijnde
Japanse theeceremonie een van de
belangrijkste uitingen: een ceremonie
met rituelen, waarin eenvoudig
aardewerk het versierde Chinese
porselein verving. Wabi sabi heeft zich
in Japan vooral als esthetisch principe
ontwikkeld, met een kenmerkende
vormentaal in de kunst, de ambachten
en de architectuur. Kunstvormen van
wabi sabi zijn onder meer het raku
aardewerk, de theeceremonie, en de
dichtvorm haiku.
Wabi-sabivoorwerpen hebben sporen
van natuurlijke processen. Dingen die er
verweerd uitzien en tekenen des tijds
vertonen. Ze hebben onregelmatige
of asymmetrische vormen, ze zijn
niet groots of opvallend. ‘Wabi
sabi voorwerpen kunnen je helpen het
perspectief van je huidige leven te
veranderen als je de tijd neemt ze op
je in te laten werken’, zegt Christopher
Weidner, auteur van het boek Niet
perfect en toch heel gelukkig over wabi
sabi. ‘Ze herinneren je aan het feit dat
je niet op alles een antwoord hoeft te
hebben, dat schoonheid vaak in details
zit en zich in de onvolkomenheid van de
wereld manifesteert. Ze tonen je dat je
problemen van voorbijgaande aard zijn
en dat je op het verloop van de tijd kunt
vertrouwen. En ze bewijzen dat jij uniek
bent, juist omdat jouw tekortkomingen
je van alle anderen onderscheiden.’
Simon Brown, de auteur van Natuurlijk
leven met wabi sabi, noemt wabi sabi de
kunstzinnige uiting van zen: ‘De twee zijn
met elkaar verbonden: wabi sabi helpt
het individu om zen te begrijpen en
intenser te oefenen, en zen zorgt voor
de inspiratie en gemoedstoestand om
wabi sabi-vormen te creëren.’
Volgens Brown werd wabi sabi gebruikt
om de ideale meditatieomgeving
te creëren. De zenbeoefenaar
wandelde door de tuin die hem in
een introspectieve bespiegelende
toestand bracht of ging een theehuis
binnen waar de sfeer een ‘lege’ geest
bevorderde, zodat hij al zijn aandacht
op de theeceremonie kon richten. ‘In
deze tijd brengt wabi sabi het indiviu
iets dichter bij het leven in het hier en
nu, doordat je er in huis een rustige en
vreedzame sfeer mee creëert. Wabi sabi
is het ideale gereedschap om je huis te
veranderen in een toevluchtsoord, waar
je de stress van het dagelijkse leven van
je af kunt laten glijden’.
Christopher Weidner legt vooral de
nadruk op wabi sabi als levenshouding.
‘Terwijl er bij Wabi sabi sprake is van
de aanvaarding van de vergankelijkheid,
worden wij in onze cultuur
geconfronteerd met het verlangen die
vergankelijkheid te overwinnen en greep
te houden op alles wat leeft. Onze
schoonheidsidealen sluiten oud worden
en buigen voor de tijd uit. Wabi sabi
aanvaardt de verandering, het verval
en de eindigheid. Het gaat natuurlijke
processen niet in de weg staan. Het gaat
om het waarderen van het moment,
om het zoeken naar nieuwe waarde
in het hier en nu. Het mooie in het
onvolmaakte.’
De innerlijke kant van Wabi sabi is
een levenshouding met de volgende
kenmerken:
• Je kunt onderscheid maken tussen
wat je door de buitenwereld als juist
en belangrijk wordt aangeboden, en
wat je werkelijk nodig hebt en wilt
hebben.
• Je kunt dingen op hun beloop laten,
ze hun eigen plek laten vinden en
laten gebeuren.
• Je kunt je beperken tot wat echt
noodzakelijk is.
• Je weet wanneer je je ergens mee
bezig moet houden en wanneer je
het los moet laten.
In een leven vol verplichtingen ontbreekt
wabi sabi, zegt Weidner, want dat zit juist
verstopt in de tijdleemtes waarin niets
anders bestaat dan de schoonheid van
het moment: herfstbladeren die door
de straat dwarrelen, water dat glinstert
in de zon. ‘Dan komen we los van onze
plannen, opeens weer in contact met de
schoonheid en het unieke van iets wat
nu gebeurt. In feite moeten we dan niets
anders doen dan de tijd stoppen en ons
met al onze zintuigen op dat moment
concentreren.’
Wabi sabi gaat ervan uit dat je nooit
iets afkrijgt. Het is eerder zo dat je zo
dicht mogelijk in de buurt van een
bepaald resultaat komt. Volledigheid,
volmaaktheid, zuiverheid, dat zijn geen
waarden in een wereld die door wabi
sabi kwaliteiten wordt gekenmerkt.
Wabi sabi legt niet de nadruk op het
resultaat, maar op het proces. Het gaat
erom dat je dat wat je doet, van ganser
harte doet. Wanneer je je aandacht
op het proces richt, zul je dat als
resultaat zien. Door jouw hand wordt
iets uniek. En omdat het uniek is, zal
het onvolmaakt zijn. Individualiteit wijkt
altijd af van volmaaktheid. Perfectie sluit
verandering en ontwikkeling uit, en is
het tegengestelde van het leven. Het
is belangrijk om dingen goed te doen,
maar dat betekent niet perfect of af,
maar persoonlijk en in staat zich te
ontwikkelen.
Wabi sabi-geluk is anders dan een
kortdurend pleziertje, waarbij je telkens
weer een andere, en misschien sterkere,
prikkel nodig hebt om je gelukkig
te voelen. Wabi-sabigeluk omschrijft
Christopher Weidner als ‘het geluk
dat verbonden is met ervaringen van
schoonheid en liefde, bijvoorbeeld
bij het zien van een zonsondergang,
een vallende ster of gewoon de
aanwezigheid van je partner of kinderen.
Typerend voor Wabi-sabigeluk is
dat je het steeds weer met dezelfde
intensiteit kunt oproepen, ook als je
partner of je gezin er niet is, of als
die prachtige zonsondergang al lang
door de herinnering verbleekt is. Het
verschil tussen plezier en geluk zit ‘m
in de eerste plaats in het feit dat geluk
je ervan bewust maakt dat je leven zin
heeft. Dat jij, zoals je bent, uniek bent en
niet afhankelijk van de omstandigheden.’